Antroponomastyka. Kilka słów o książeczce „Podbipięta, czyli co się kryje w nazwiskach” Michała Rusinka

Młodsi i starsi eksploratorzy lingwistycznych przestrzeni zagłębiają się niekiedy w jeden z działów onomastyki, badającej nazwy własne – antroponomastyki, która zajmuje się nazwami osobowymi (antroponimy), czyli między innymi: imionami, nazwiskami, przydomkami czy przezwiskami i pseudonimami. Michał Rusinek, "Podbipięta, czyli co się kryje w nazwiskach"Na początek na własny użytek oglądają ze wszystkich stron swoje imię i nazwisko, by odczytać zakodowane w nich znaczenia, odniesienia, aluzje. Z czasem pasja badawcza może się rozrosnąć i dekodować zaczną kolejne nazwy.

Literaturoznawca, tłumacz i pisarz Michał Rusinek (ur. 1972) w kolejnej ze swoich książek dla (naj)młodszych podróżników po językowych (czaso)przestrzeniach sięga po nazwiska i to, co (albo kto!) się w nich maskuje. Publikację „Podbipięta, czyli co się kryje w nazwiskach” rysunkami uzupełniła graficzka i ilustratorka Joanna Rusinek. Tylko szkoda że kilka stron nie jest w jaśniejszych kolorach albo odcieniach, bo tekst i tło trochę się zlewają. Zawarte treści skonsultowane zostały z językoznawcą, dialektologiem, leksykografem Arturem Czesakiem. Wbrew pozorom nie jest to książeczka wyłącznie dla dzieci i młodzieży, ale również bardzo ciekawy wstęp dla starszych czytelników i dobry impuls, by przebudzić w sobie dociekliwego detektywa językowego.

W krótkim słowie odautorskim Michał Rusinek przybliża tematykę publikacji, porusza między innymi kwestię dziedziczności nazwisk czy formę podstawową nazwiska, a zatem formę męską, następnie pokazuje, w jaki sposób dawniej urabiano od niej nazwisko dla córki, a w jaki dla żony. Autor nadmienia, że omawia najbardziej typowe nazwiska, które można spotkać u Polaków, dodaje także kilka mniej oczywistych. Ale na końcu publikacji znajdują się wskazówki, jak „rozszyfrować” swoje nazwisko, jeśli nie odnajdziemy go w książce.

Publikacja „Podbipięta, czyli co się kryje w nazwiskach” podzielona została zasadniczo na trzynaście odsłon. Pierwsza obejmuje chyba najliczniejszą grupę nazwisk u Polaków, a mianowicie pochodzących od imienia. Imiona z czasem zmieniały się w przezwiska dla (do)określenia kogoś, później zaś zostały nazwiskami. Następnie pojawiają się imiona rodziców przeformułowane, przekształcone w nazwiska (nota bene, są również takie, które celowo ukrywają imię rodzica, by uchronić dziecko – vide: Niemojewski). Autor omawia kilka nazwisk obcego pochodzenia (od mniejszości narodowych bądź pojedynczych obcokrajowców), osobno zajmuje się żydowskimi nazwiskami.

W kolejnych częściach Rusinek „tropi” nazwy zawodów i przezwiska ukryte w nazwiskach, w tym złożone nazwiska, składające się z kilku wyrazów lub nawet zdania. Następnie wskazuje na przykładowe przedmioty, części ciała, nazwy ptaków i zwierząt, od których powstały poszczególne nazwiska, i przybliża możliwe sytuacje przyczyniające się do nadania komuś takiego miana. Podobnie z nazwiskami wywodzącymi się od nazw drzew, chwastów, warzyw, grzybów oraz nazw miejscowości, które pochodzą od rosnących w okolicy roślin. Przedostatnią wyodrębnioną kategorią są nazwiska od nazw miejscowości pochodzenia danej osoby (zwykle z sufiksem „-ski”, „-cki”). I w finale pojawia się słowo o przydomkach dodawanych do nazwisk.

„Podbipięta, czyli co się kryje w nazwiskach” Michała Rusinka to wesoła wyprawa w głąb wybranych nazwisk i dobry asumpt do samodzielnej „deszyfracji” napotkanych przez młodszych i starszych językowych podróżników nazw(isk).

——————

Michał Rusinek, Podbipięta, czyli co się kryje w nazwiskach, il.: Joanna Rusinek, konsult.: Artur Czesak, Wydawnictwo Znak emotikon, Kraków 2022.

I tak, autor był jednym z moich wykładowców. A słowa, które powiedział do nas, wówczas studentów pierwszego roku polonistyki, zostały ze mną przez kolejne lata – by nie zatracić radości z czytania, o co łatwo na tych studiach.

Autor: Luiza Stachura

Egzemplarz recenzencki

2 uwagi do wpisu “Antroponomastyka. Kilka słów o książeczce „Podbipięta, czyli co się kryje w nazwiskach” Michała Rusinka

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s