„Czym jest »ja«?”. Słowo na marginesach „Drugiego brzegu” i „Na granicy życia” Gao Xingjiana

Widzisz, jak ten piękny świat rozpada się na kawałki. Odbierają ci pamięć i mowę, pętają, uzależniają, manipulują. Czynią z ciebie manekina, marionetkę, kukiełkę pociąganą za sznurki. Gao Xingjian, "Drugi brzeg"Wyzwoleniem może okazać się wejście w głąb siebie i posklejanie „ja”, nie tyle zrekonstruowanie, ile świadome zbudowanie, a nawet rozszczepienie. „Ja” bywa „ty”, „ona”, „on”, a „ty”, „ona”, „on” bywa „ja”. Czym jednak jest „ja”?

W polskim przekładzie oprócz powieści z 1990 roku „Góra duszy” ukazały się także dwa dramaty chińskiego twórcy, mieszkającego od ponad dwudziestu lat we Francji, Gao Xingjiana (ur. 1940). „Drugi brzeg” (1986) i „Na granicy życia” (1991) zaopatrzone zostały przez autora we wskazówki dotyczące wystawienia obu sztuk. Gao przygotował je jako swego rodzaju wprawki dla aktorów, ćwiczenia warsztatowe, by mogli osiągnąć wszechstronność i by zanurzyli się w – można zaryzykować twierdzenie – Parateatr i inne artystyczne projekty kreowane przez Jerzego Grotowskiego (1933-1999). Do polskiego reżysera teatralnego i teoretyka teatru odwołuje się Gao w uwagach do „Drugiego brzegu”, pisząc choćby, że „Metody kształcenia aktora Grotowskiego polegają na pomaganiu aktorom odkryć swe »ja« i uwalniają jego ukrytą energię poprzez wszechstronne ćwiczenia relaksujące ciało i umysł. (…)” [s. 49]. Ale obie sztuki Gao odbierać można w dużej mierze poprzez teatr Tadeusza Kantora (1915-1990), by wydobyć z nich kolejne tony, między innymi dźwięki i ciszę. Publikacja Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w przekładzie Izabelli Łabędzkiej została zaopatrzona przez tłumaczkę w krytyczny tekst „Między życiem a śmiercią, między realnością a snem: ku wyobraźni onirycznej”. Czytaj dalej