Rozjaśnianie mroku świata. Słów parę o trzecim tomie „Baśni japońskich”

Wędrówka po wymiarach świata przypomina rozjaśnianie mapy w grze. Im więcej przestrzeni przemierzysz i doświadczysz, tym więcej naświetlisz elementów i mniejsza będzie ciemność wokół ciebie w niektórych wymiarach świata. "Baśnie japońskie, t. 3Nie oznacza to jednak całkowitego poznania, a jedynie wstęp do odcyfrowywania i zgłębiania nieznanego.

W trzecim tomie wybranych przed wydawnictwo Kirin „Baśni japońskich” polski czytelnik otrzymuje czterdzieści sześć utworów sześciorga autorów: amerykańskiej autorki książek dla dzieci oraz chrześcijańskich publikacji Mary F. Nixon-Roulet (1866-1930), urodzonego w Tokio angielskiego pisarza i badacza folkloru Jamesa Grace’a (1882-1965), Kate James (1845-1928), amerykańskiego orientalisty Williama Elliota Griffisa (1843-1928) oraz Lafcadia Hearna (autora między innymi zbiorów „Kwaidan”, „Ko-ko-ro”), Yei Ozaki („Kochankowie dawnej Japonii”, „Wojownicy dawnej Japonii i inne opowiadania”). Wśród utworów odnajdziemy historie o duchach i demonach (opowieści niesamowite – kaidan), magicznych przedmiotach, niezwykłych zjawiskach natury, fenomenach świata. Nie braknie opowieści konfrontujących szlachetnych, serdecznych, dobrych i prawych z okrutnikami, chełpliwymi, pysznymi, zawistnymi i chciwymi. Pod koniec zbioru znalazło się kilka utworów poświęconych zarówno cesarzom, władcom, jak i bogom, bóstwom oraz mitom z czasów początków istnienia świata. Komiczne, zabawne, dowcipne, lekko kpiące, ironiczne opowieści dopełniane są przez tragiczne, krwawe, przerażające historie. Morał przeznaczony dla słuchacza-czytelnika w niektórych utworach wyartykułowany jest wprost, a w innych pouczenie zostało zawoalowane, subtelne, lekko naszkicowane, pozostawione do sformułowania samodzielnie przed odbiorcę. Obok rozwiniętych fabularnie historii pojawiają się miniatury. Należy mieć jednak na uwadze, że niektóre szkice, nowelki, baśnie, legendy, podania są jednymi z istniejących wariantów, zawierają podobne elementy, co utwory zaprezentowane w innych wyborach, antologiach, chrestomatiach.

Zbiór otwiera żartobliwe pouczenie Chin-chin kobakama o duszkach dbających, by dzieci i leniwi dorośli nie brudzili i nie niszczyli mat. O chełpliwym wyrzeźbionym demonie przeczytamy w zabawnym „Demonie ze świątynnego dachu”. Kara za pychę i nieszanowanie sacrum spotka także bohaterów „Świętego drzewa enoki. Natomiast „Księżniczka i lisiątko” jest opowieścią o odwdzięczeniu się za uratowanie życia. Subtelnym szkicem o ubogiej wieśniaczce, lecz w wytworny, dworski sposób przekazującej możnemu panu wiadomość jest „Kwiat złotolinu”. „Cudowny wodospad” to historia o wynagrodzeniu przez bóstwa syna, który był oddany i pomocny swoim rodzicom. Dwa rodzaje odbioru rzeczywistości odnajdziemy w „Rozbitych posągach” – jeden z braci widzi bogów, a drugi dostrzega jedynie zmurszałe rzeźby. O dzielnym wojowniku, który przez lata próbował zabić sokoła o skrzydłach i ogonie z mieczy, a także o miłości przekraczającej śmierć jest utwór „Stalowy sokół”. Krotochwilne „Zapachy i dźwięki” to historia pewnej kuriozalnej transakcji. Następnie w zbiorze zamieszczono wyimki z legend o powstaniu Fuji i Biwy („Jak powstały góra Fuji i jezioro Biwa”). Kolejną opowieścią o zgubnej pysze jest „Chełpliwy bambus”. O skutkach awantury między gwiazdami i kometami a rozśpiewanymi skowronkami jest „Upadła kometa”. Kapitalna „Wyprawa dwóch żab” to historia o poznawaniu i doświadczaniu świata. Odgałęzieniem opowieści „Małpa i meduza” (z tomu drugiego „Baśni japońskich”) jest „Koncert pana Mątwy”. Następna historia o ukaranej zarozumiałości to „Ślimak sazae i ryba tai. Okrutną opowieścią, wyjaśniającą w interesujący sposób, dlaczego tyle owadów ginie, lgnąc do lamp i ognia, jest utwór „Zalotnicy księżniczki świetlików”.

Arcykomiczny, satyryczny obrazek to „Orszak pana Długnogiego” – świat owadów, wśród których Długonogi przygotowuje się do corocznej wizyty u władcy, jest alegorią daimyō i ich cyklicznych wypraw do sioguna. „Kwiat piwonii” zaś jest opowieścią niesamowitą o roślinnej zjawie przybierającej postać młodzieńca. „Dusza samuraja” to szkic o poświęceniu wojownika, by ocalić swojego pana. Konfrontację racjonalizmu i bezkrytycznej mnisiej wiary w objawienie buddy odnajdziemy w „Myśliwym i mnichu”. „Drzewo, na którym wieszano pieniądze” obrazuje wielkie oddanie małżonki i żarliwą modlitwę do bóstw, która zostaje wysłuchana. „Sen o shōjō to oniryczna opowieść o duszkach zajmujących się sake. O wizjach sennych przynoszących szczęście jest „Sen o złotej szkatułce”, a „Sen małego Gojirō” to historia o wytrwałości i ambicji, które stanowią podstawy sukcesów; wyjaśnia także zwyczaj zawieszania papierowych karpi. Utwór „Córka samuraja” jest opowieścią o wynagrodzonej szlachetności i uczciwości. Historia poświęcona tym, którzy dostrzegają niewidoczne wymiary świata, mają możliwość porozumiewania się z duchami, została uchwycona w utworze „O pewnym chłopcu i duszach przedmiotów”. Natomiast „Dwaj bracia” to kolejna opowieść o wynagrodzonej szlachetności oraz o pamięci o zmarłym ojcu.

Zabawną historyjką jest szkic „Lustrzane odbicia” – pewien mężczyzna po śmierci ojca odnajduje go… w lusterku. Ale to odkrycie przynosi problemy i nieporozumienia, gdyż jego żona w zwierciadle widzi… inną kobietę. Rozbudowanym, pełnym zwrotów akcji utworem jest „Kryształ Buddy”. Tytułowy przedmiot ma stać się ofiarą dziękczynną do świątyni, ale Smoczy Król zapała chęcią posiadania klejnotu. Poruszająca historia została opisana we „Flecie” – O’Yone przeczuwa, że macocha chce ją skrzywdzić. Gdy błagania, by ojciec zabrał ją ze sobą w podróż, nie przynoszą rezultatu, dziewczyna ofiaruje rodzicowi bambusowy flet jako rzecz wyzwalającą pamięć o niej. O wysłuchanych modlitwach do bóstw i zyskanych łaskach jest także utwór „Ryby z wrzącego strumienia”. Oparta na poemacie z „Man’yōshū” („Dziesięć tysięcy liści”) „Panna z Unai” to próba przełamania przeznaczenia. Wróżbita mówi, że pewna młoda dziewczyna rychło umrze, jej ojciec postanawia ją ocalić. Arcykomiczna dykteryjka „O staruszce, która zgubiła pierożek” to zapis perypetii tytułowej kobiety, która podążyła za ryżową kulką w głąb innego wymiaru świata i skradła oni magiczną szpatułkę mnożącą jedzenie. „Karma” jest obrazkiem (o) interakcji człowieka z duszą zmarłej kobiety, która powróciła na jedną noc na ziemię. Podobnie będzie w opowieści niesamowitej „Dziwna historia złotego grzebienia”. Historia podobna do znanej polskiemu czytelnikowi „Kimiko” autorstwa Lafcadia Hearna (między innymi w zbiorze „Ko-ko-ro”) znajduje się w „Pięknej tancerce z Edo”.

Utworem o rysie filozoficznym jest „Hōraizan” – do Wysypy Wiecznej Młodości podczas swoich wędrówek trafiają mędrzec z Chin i mędrzec z Japonii. Pierwszemu z nich nie dawało spokoju słowo „przemijanie”, drugiemu zaś „człowieczeństwo”. Pobyt na wyspie sprawia, że mogą zapomnieć o tych pojęciach i rozkoszować się spokojem. Jeden z nich jednak zechce powrócić. „Szlachetny zbieracz papieru” to historia o poświęceniu własnego dziecka, by odwdzięczyć się dobroczyńcy. Złożona ofiara zostaje wynagrodzona. Tragikomiczną opowiastką o powstaniu dwóch pór roku jest utwór „Bóg Jesieni i Bóg Wiosny” – tytułowe bóstwa rywalizowały o względy istoty o pochodzeniu ziemsko-niebiańskim, jedna z nich jednak oszukiwała. „Latarnia nędzarki” to piękna historia o darze z głębi serca. Okoliczni ludzie fundują latarnie do nowej świątyni. Uboga kobieta sprzedaje swoje włosy, by móc kupić chociaż małą latarenkę. O miłości prowadzącej do szaleństwa jest utwór „Smutna historia O’Shichi” (historia zapewne zaczerpnięta została z „Przypadków miłosnych pięciu kobiet” Ihary Saikaku). Ostatnie cztery legendy poświęcone zostały bóstwom i bogom, cesarzom i cesarzowym. „Bogini Benten i pięć smoków z mokradeł” to kolejna historia związana z wysłuchaniem modlitwy człowieka i interwencją w ludzki świat przez niebiańskie istoty. „Jak wywabiono z jaskini Boginię Słońca” poświęcone zostało epizodowi z legend o Amaterasu, która po ataku zazdrosnego brata Susanoo, skryła się w grocie, a ludzie pozbawieni zostali słonecznego blasku. Podanie wyjaśnia także powstanie, wynalezienie między innymi muzyki i tańca. Kolejną opowieścią powiązaną z Amaterasu, a konkretnie z jej synem, który miał się udać na ziemię, jest „Ptasi wysłannik bogów”. W „Klejnotach pływów” poznajemy kulisy jednego z najazdów japońskiej cesarzowej Jingū na Koreę, zaś w „Kai Ryū-ō, czyli Smoczym Władcy Podwodnego Królestwa” dowiadujemy się o próbie odzyskania klejnotów pływów (czyli klejnotu odpływów i klejnotu przypływów) przez syna cesarzowej Jingū.

Utwory z trzeciego tomu „Baśni japońskich” są pełne wdzięku i uroku, podobnie jak w poprzednich częściach. Rozświetlają mroki świata, stopniowo oswajają z niektórymi wymiarami rzeczywistości. I pozwalają na ucieczkę z codzienności do magicznych, niezwykłych czasoprzestrzeni.

——————

Baśnie japońskie, t. 3, tł.: Adrianna Wosińska, Kirin, Bydgoszcz 2018.

2988-ukraine-heart1

war.ukraine.ua 🌻

Autor: Luiza Stachura

Spis utworów:

  1. Lafcadio Hearn, „Chin-chin kobakama
  2. Yei Ozaki, „Demon ze świątynnego dachu”
  3. Mary F. Nixon-Roulet, „Święte drzewo enoki
  4. Mary F. Nixon-Roulet, „Księżniczka i lisiątko”
  5. Mary F. Nixon-Roulet, „Kwiat złotlinu”
  6. Kate James, „Cudowny wodospad”
  7. James Grace, „Rozbite posągi”
  8. Mary F. Nixon-Roulet, „Stalowy sokół”
  9. William Elliot Griffis, „Zapachy i dźwięki”
  10. William Elliot Griffis, „Jak powstały góra Fuji i jezioro Biwa”
  11. Mary F. Nixon-Roulet, „Chełpliwy bambus”
  12. Yei Ozaki, „Upadła kometa”
  13. William Elliot Griffis, „Wyprawa dwóch żab”
  14. William Elliot Griffis, „Koncert pana Mątwy”
  15. William Elliot Griffis, „Ślimak sazae i ryba tai
  16. William Elliot Griffis, „Zalotnicy księżniczki świetlików”
  17. William Elliot Griffis, „Orszak pana Długonogiego”
  18. James Grace, „Kwiat piwonii”
  19. Mary F. Nixon-Roulet, „Dusza samuraja”
  20. Mary F. Nixon-Roulet, „Myśliwy i mnich”
  21. Mary F. Nixon-Roulet, „Drzewo, na którym wieszano pieniądze”
  22. William Elliot Griffis, „Sen o shōjō
  23. Mary F. Nixon-Roulet, „Sen o złotej szkatułce”
  24. William Elliot Griffis, „Sen małego Gojirō”
  25. Mary F. Nixon-Roulet, „Córka samuraja”
  26. Mary F. Nixon-Roulet, „O pewnym chłopcu i duszach przedmiotów”
  27. Mary F. Nixon-Roulet, „Dwaj bracia”
  28. James Grace, „Lustrzane odbicia”
  29. Yei Ozaki, „Kryształ Buddy”
  30. James Grace, „Flet”
  31. Mary F. Nixon-Roulet, „Ryby z wrzącego strumienia”
  32. James Grace, „Panna z Unai”
  33. Lafcadio Hearn, „O staruszce, która zgubiła pierożek”
  34. James Grace, „Karma”
  35. James Grace, „Dziwna historia złotego grzebienia”
  36. James Grace, „Piękna tancerka z Edo”
  37. James Grace, „Hōraizan”
  38. Mary F. Nixon-Roulet, „Szlachetny zbieracz papieru”
  39. James Grace, „Bóg Jesieni i Bóg Wiosny”
  40. Mary F. Nixon-Roulet, „Latarnia nędzarki”
  41. James Grace, „Smutna historia O’Shichi”
  42. Mary F. Nixon-Roulet, „Bogini Benten i pięć smoków z mokradeł”
  43. William Elliot Griffis, „Jak wywabiono z jaskini Boginię Słońca”
  44. James Grace, „Ptasi wysłannik bogów”
  45. William Elliot Griffis, „Klejnoty pływów”
  46. William Elliot Griffis, „Kai Ryū-ō, czyli Smoczy Władca Podwodnego Królestwa”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s