Fiordowe retrospektywy. Kilka słów o „Tam gdzie fiordy. Antologii nowel i opowiadań norweskich”

Wydana w 1970 roku z przedmową Adeli Skrentnej antologia nowel i opowiadań norweskich Tam gdzie fiordy to literacka wyprawa w przestrzeń wybitnych, popularnych, nie tylko noblistów, ale i mniej bądź bardziej znanych pisarzy oraz pisarek z krainy fiordów. Zakres chronologiczny przedsięwzięcia jest imponujący – zbiór obejmuje krótkie formy prozatorskie powstałe na przestrzeni blisko stu lat (od połowy XIX wieku po lata 60. XX stulecia). Łącznie zaprezentowano czterdzieścioro troje twórców. Zawiłości głównych prądów literackich w Norwegii wyjaśnia Adela Skrentna. Całość uzupełniają noty biograficzne o każdym z artystów, dzięki czemu czytelnik ma sposobność przygotować się należycie do lektury. I warto skorzystać z tej okazji, bo norweskie małe formy prozatorskie warto poznać – nie tylko z uwagi na coraz większą popularność skandynawskich powieści kryminalnych, ale przede wszystkim na bogactwo psychologicznych portretów i wnikliwą obserwację życia.

Przeważają narratorzy pierwszoosobowi, niekiedy ujawniający się dopiero pod koniec opowieści. Większość z nich przekazuje czytelnikom historię zasłyszaną, streszczoną im przez kogoś nam nieznanego. Innymi słowy, historia zazwyczaj jest zapośredniczona – nie usłyszymy oryginalnego opowiadacza, nie wiemy, ile narrator dopowiedział sam, na ile pozostał wierny. Tematycznie opowieści krążą wokół związków ludzi z przyrodą i skomplikowanych relacji z drugim człowiekiem; w wielu historiach kluczową rolę odgrywa próba odszukania Boga, Jego łaski i światła. Pojawia się motyw czystości, niewinności i grzeszności, zbrukania, czyli inicjacji w świat dorosłych. Nie brakuje zbrodni, śmierci, morderstwa, obłędu i szaleństwa. Autotematyzm odnajdziemy w zasadzie w jednym (nie licząc Liv) utworze – Głos Odda Solumsmoena (1917-1986). W pozostałych małych formach prozatorskich dominują tematy i motywy związane z miłością, zazdrością, młodością (inicjacją), śmiercią (w tym zbrodniami), z zależnością i podległością, z przyrodą i jej związkami z człowiekiem (pisarze często szukają paraleli między światem natury a światem ludzi). Sięgają pisarze po reminiscencyjne obrazy, wspomnienia i konstruują ciągi asocjacyjne. Czytaj dalej