„Pokusy dramatu”.[1] Słów kilka o książce „Mishima Yukio (1925-1970). Mała antologia dramatu japońskiego” Beaty Bochorodycz i Estery Żeromskiej

My, kobiety, musimy trzymać się razem, żeby ratować mężczyzn, którzy na oślep pędzą ku samounicestwieniu. Działają zupełnie bez opamiętania. Jedynie kobiety warte są tego, żeby mężczyźni tracili dla nich głowy. Tylko to ma sens.[2]


W 2008 roku wydawnictwo Trio w serii „Oblicza Japonii” zaprezentowało polskim czytelnikom ze wszech miar godną polecenia książkę, poświęconą twórczości dramatycznej Mishimy Yukio (nazwisko poprzedza imię – zgodnie z zapisem japońskich nazwisk) – jednego z najwybitniejszych dwudziestowiecznych artystów. Autorkami publikacji są dwie japonistki: Beata Bochorodycz (UAM) oraz Estera Żeromska (UAM). Jak we wstępie zaznaczają badaczki, w Japonii i poza nią Mishima znany jest obecnie głównie jako prozaik, a przecież napisał ponad sześćdziesiąt utworów scenicznych, sięgając po wiele gatunków teatru japońskiego – począwszy od klasycznego (między innymi kabuki), skończywszy na nowoczesnym (shingeki).

W zamierzeniu Mishima Yukio (1925-1970). Mała antologia dramatu japońskiego ma być opracowaniem, które zawiera systematyczną analizę klasyczności[3] scenicznych utworów Mishmy, niejako stanowiąc uzupełnienie badań Beaty Kubiak Ho-Chi.[4]

Książka dwóch japonistek składa się z trzech części. Pierwsza, zatytułowana Teoria, przybliża polskim czytelnikom mishimową koncepcję teatru oraz źródła twórczości. Następnie autorki skupiają się na trzech głównych nurtach przejawiających się w dramatach Mishimy: nurcie uwspółcześnionych dramatów nō ( najbardziej go zachwycało i inspirowało), dramatów kabuki oraz shingeki. Ostatni nurt jest o tyle istotny, że w części trzeciej (Tłumaczenia) znalazły się przekłady trzech sztuk napisanych dla shingeki (w wielkim skrócie można powiedzieć, że shingeki to nowożytny gatunek teatru japońskiego, powstały w XX wieku pod silnym wpływem zachodniej tradycji teatralnej). Drugą część książki wypełniają szczegółowe – wychodzące od przemian historyczno-społecznych i rozwoju japońskiego teatru – analizy zaprezentowanych dramatów.

Kageyama
Umiejętność zachowania zimnej krwi jest powodem do dumy dla mężczyzny. Szkoda, że kobiety tego nie doceniają.

Asako
Przyjemne są momenty, kiedy mężczyźni tracą to swoje opanowanie…[5]

Pierwszy z utworów to Pawilon Ryczącego Jelenia (1956). Jako osobna publikacja wydany został w Polsce w 2003 roku.[6] Tłumaczenia na potrzeby Mishima Yukio (1925-1970). Mała antologia dramatu japońskiego dokonały autorki książki. Tytułowy pawilon to symboliczne miejsce połączenia kultury europejskiej i amerykańskiej. Wzniesiony w europejsko-amerykańskim stylu w 1883 roku (okres Meiji), był ambiwalentnym znakiem ówczesnej orientacji prozachodniej. Akcja utworu oscyluje głównie wokół przemian zachodzących w japońskim społeczeństwie w epoce Meiji (między innymi przejmowania zachodnich wzorców), nadbudowane na tym planie zostają dwa problemy: polityka-domena mężczyzn (warto zwrócić uwagę na celne spostrzeżenia Mishimy odnośnie istoty polityki) i miłość-świat kobiet. Zachwyca i interpretacyjnie kusi bogata symbolika: począwszy od chryzantem, ogrodu, poprzez krew, skończywszy na europejskich strojach i pawilonie.

Drugi utwór, o dwuznacznym tytule Madame de Sade (1965) – w przekładzie Stanisława Janickiego i Yukio Kudo – poświęcony został żonie markiza de Sade, Renée. W sztuce występuje tylko sześć kobiet. Odbiorca przygląda się wewnętrznej przemianie markizy. Kuriozalne zakończenie oraz świetnie skonstruowane dialogi odnajdziemy nie tylko w Madame de Sade, ale i w trzecim dramacie o kontrowersyjnym tytule – Mój przyjaciel Hitler (tłumaczyli: Maciej Kanert i Estera Żeromska). Jakkolwiek występuje tylko czterech mężczyzn, w tym Hitler, to utwór poświęcony został przywódcy oddziałów szturmowych SA, Ernestowi Röhmowi. Mishima w interesujący sposób odsłania mechanizmy władzy oraz istotę przyjaźni. Mój przyjaciel Hitler odczytywany bywa bardzo często w kontekście wydarzeń z drugiej połowy lat 60. XX wieku, bowiem sztuka pierwszy raz opublikowana została w grudniu 1968 roku. Co istotne, Mishima wybrał de Sade’a oraz Hitlera na bohaterów swoich dramatów, gdyż – jak sam twierdził – są to dwa potwory reprezentujące odpowiednio XVIII i XX wiek.[7]

Polityka par exellance jest sztuką rozumienia nienawiści drugiego człowieka. To nienawiść jest motorem działania. Kiedy wprawimy w ruch jej zębate koło, zdobywamy władzę nad ludźmi.[8]

Książka zaopatrzona została, jak w przypadku krytycznych publikacji, w liczne przypisy (odsyłające, dygresyjne, wyjaśniające…), kalendarium życia i twórczości Mishimy, bibliografię prac wykorzystanych podczas pisania książki przez badaczki (a wydanych w języku japońskim oraz językach europejskich). Całość uzupełniają: indeks wybranych terminów, nazwisk i tytułów oraz wykaz nazwisk (terminów i tytułów) w zapisie kanji. Na końcu publikacji znalazło się osiem zdjęć (w tym jedno Mishimy – to samo, które zdobi okładkę).

Bezsprzecznie Mishima Yukio (1925-1970). Mała antologia dramatu japońskiego Beaty Bochorodycz i Estery Żeromskiej to jedna z najważniejszych polskich publikacji japonistycznych ostatnich lat, przybliżająca dramaturgiczny dorobek Mishimy. Warto przeczytać.

Kageyama
(…) Chyba przydałaby ci się odrobina logiki.

Asako
Niekoniecznie. Kobietom jest ona niepotrzebna.[9]

——————
[1] Pokusy dramatu to tytuł eseju Mishimy z roku 1955. Por. Beata Bochorodycz i Estera Żeromska, Mishima Yukio (1925-1970). Mała antologia dramatu japońskiego, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2008, s. 23.
[2] Mishima Yukio, Pawilon Ryczącego Jelenia, [w:] tamże, s. 135.
[3] Beata Bochorodycz i Estera Żeromska, dz. cyt., s. 11-12.
[4] Por. tamże. Zob. też: Beata Kubiak Ho-Chi, Mishima Yukio. Estetyka klasyczna w prozie i dramacie 1941-1960, Universitas, Kraków 2004.
[5] Mishima Yukio, Pawilon Ryczącego Jelenia, [w:] tamże, s. 162.
[6] Mishima Yukio, Pawilon Ryczącego Jelenia. Tragedia w czterech aktach, przeł. Beata Bochorodycz, International Institute of Ethnolinguistic and Oriental Studies, Stęszew 2003.
[7] Beata Bochorodycz i Estera Żeromska, dz. cyt., s. 104.
[8] Mishima Yukio, Pawilon…, dz. cyt., s. 160. Por. W polityce prawda nie istnieje. Ten, kto to rozumie, rozumie politykę i tworzy imitację prawdy. – cyt. za: tamże, s. 180.
[9] Tamże, s. 165.

Autor: Luiza Stachura

Advertisements

8 thoughts on “„Pokusy dramatu”.[1] Słów kilka o książce „Mishima Yukio (1925-1970). Mała antologia dramatu japońskiego” Beaty Bochorodycz i Estery Żeromskiej

  1. Premiera polskiego przekładu „Madame de Sade” miała miejsce w 212 numerze „Literatury na Świecie”. Wyśmienity utwór!
    Mam nadzieję, że dotrę do antologii.
    Dziękuję za „słów kilka” :)

    1. Tak, bo w Mishima Yukio… znajduje się przedruk z „Literatury na Świecie”, ale… zapomniałam o tym napisać.^^’
      Mishima zaskakuje – nie tylko świetny prozaik, ale i dramatopisarz.
      Też mam taką nadzieję.
      Cała przyjemność po mojej stronie ; )

  2. Zawsze zaglądając na Twojego bloga zbieram listę książek, które chcę przeczytać :) Zawsze trafiasz w mój gust, a o większości książek, o których piszesz, niestety nie słyszałam :(

    Dziękuję, że prowadzisz tego bloga :)

    1. To ja dziękuję! (*^^*)
      Cieszę się niezmiernie xD

      Korzystając z okazji, dodam, że lubię podglądać Twoje mangowe podróże. Jakkolwiek dawno żadnej mangi w ręku nie miałam.

  3. Już wiem czym pachnie czytanie Mishimy, znam „Na uwięzi” i „Balladę o miłości”. Dlatego podejrzewam, że szybciej wpadną mi w ręce „Dzieci ze schowka” Murakamiego (po Twoim tekście notabene).

    1. A, rozumiem. Dodam tylko jeszcze, że dla mnie dramaty Mishimy są inną niż proza odsłoną jego świata. Zwłaszcza Madame de Sade i Mój przyjaciel Hitler zaskakują.
      Dzieci ze schowka – mam nadzieję, że gdy już przeczytasz, to o nich napiszesz. Wielowymiarowa proza. Każdy będzie ją czytał inaczej – i (m.in.) to w niej najlepsze. Cała przyjemność po mojej stronie.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s