Fū Rin Ka Zan.* Recenzja „Samurajskich chorągwi” Yasushiego Inouego

Hayaki koto kaze no gotoku,
shizukanaru koto hayashi no gotoku,
shinryaku suru koto hi no gotoku,
ugokazaru koto yama no gotoshi

[Szybcy jak wiatr,
spokojni jak las,
zaborczy jak ogień,
nieruchomi jak góra]
**

W Europie samuraj (obok choćby gejszy) jest jednym z symboli Kraju Kwitnącej Wiśni, egzemplifikacją czy kwintesencją „japońskości”, ba! staje się jednym z elementów japońskiego kolorytu, co – mimo wszystko – zdaje się być paradoksem. Próżno bowiem dziś szukać samurajów z europejskich wyobrażeń o tym jakże odległym kraju. To tak jakby na Polskę patrzeć z perspektywy królów.

Mogłabym zaryzykować twierdzenie, że szesnastowieczną Japonię polski odbiorca zna pobieżnie jedynie z ekranizacji książki Shōgun Jamesa Clavella. Nieliczni (przymuszeni bądź z własnej woli) sięgają po literackie obrazy Kraju Wschodzącego Słońca w okresie sengoku,*** czyli od końca XV wieku aż po rok 1573. Literacką „perełką”, uwypuklającą samurajski etos i niejako odzwierciedlającą zarys dawnej Japonii, są Samurajskie chorągwie –powieść Yasushiego Inouego.

Na początek kilka słów o pisarzu. Yasushi Inoue urodził się na początku XX wieku, w 1907 roku, zmarł w 1991. Jest jednym z najbardziej rozpoznawanych na świecie japońskich prozaików, eseistów i poetów, szczególnie znany ze zbeletryzowanych książek (i opowiadań) historycznych (pisarz sięgał nie tylko po historię Japonii, ale i na przykład Chin), spośród których wymienić można wspomniane już Samurajskie chorągwie czy Loulan (zamieszczony w antologii Tydzień świętego mozołu). Inoue to laureat kilku prestiżowych literackich nagród, przede wszystkim Akutagawy(w 1950 roku) i Yomiuri (1963).

Warstwa fabularna Samurajskich chorągwi oscyluje wokół dokonywanych przez Shingena Takedę (jednego z daimyō, czyli panów feudalnych) podbojów kolejnych japońskich prowincji. Równolegle do powiększania zakresu wpływów i ekspansji na coraz odleglejsze tereny Shingen Takeda wprawia swojego świetnego stratega (i na swój sposób anioła stróża), Kansukego Yamamoto, w konsternację swoim niefrasobliwym podejściem… do kobiet.

Warto zwrócić uwagę na kreację bohaterów, szczególnie żeńskich. Japoński pisarz w interesujący sposób prezentuje różne typy kobiet – począwszy od tych uległych, pokornych i cichych, skończywszy na stanowczych, „wyzwolonych”, które nie obawiają się wypowiedzieć przy mężczyźnie swojego zdania. Łączy je jednak wspólna cecha – wszystkie z nich są w stanie scalić w swej duszy miłość z nienawiścią i silnym pragnieniem zemsty, co wydaje się dla Kansukego Yamamoto sprzecznością, a więc niemożliwością. Ów ambiwalentny stosunek do Shingena staje się przyczynkiem (samo)udręki kobiet – nie potrafią z niego zrezygnować, nie chcą się nim dzielić, ale jednocześnie nienawidzą go za wyrządzone im krzywdy. Eros splata się z Tanatosem.

Bez wątpienia to właśnie Kansuke Yamamoto jest centralną postacią w powieści Inouego. Mało urodziwy (delikatnie mówiąc), oszpecony, niski i niepozorny Kansuke okazuje się genialnym strategiem-samoukiem. Mimo iż wcześniej nie brał udziału w ani jednej bitwie, potrafi świetnie zaplanować akcję prowadzącą do zwycięstwa. Inoue wspaniale odmalował sylwetkę Kansukego Yamamoto. Odpychający wygląd zewnętrzny został skontrastowany z bogatym życiem wewnętrznym, z wielkim sercem, miłością oraz tajemną, mroczną siłą, która kieruje go niekiedy ku zbrodni…

Samurajskie chorągwie składają się z trzynastu, pięknie napisanych i świetnie skonstruowanych, rozdziałów. Powieść Inouego, co ważne, zaskakuje swoją kameralnością i subtelnością. Zdumiewa niewielka ilość opisów walk (jeśli już pojawiają się opisy, to są one zwięzłe, lakoniczne, dążące ku krótkim sprawozdaniom, nie zaś nadmiernie rozbudowanym wyliczeniom i objaśnieniom). Japoński pisarz sporo miejsca poświęca przemianom zachodzącym w życiu (zwłaszcza wewnętrznym) Kansukego, tworząc tym samym inspirującą legendę o genialnym strategu.

Przepięknie odmalowane uczucia, pozostające w ścisłym związku ze zmianami dokonującymi się w przyrodzie, stanowią bezsprzecznie jeden z walorów prozy Inouego. Liczne dialogi wprowadzają dynamikę i lekkość, lapidarność i kruchość, ulotność. Samurajskie chorągwie silnie zanurzone są w japońskiej estetyce, toteż europejskiego odbiorcę może zdumiewać skala uczuć Kansukego Yamamoto do Yuhime, konkubiny Shingena. Tymczasem Inoue w zachwycający sposób zaprezentował fragment ogromnej miłości Kansukego – miłości czystej, wzniosłej, ba! miłości, która przyczynia się do deifikacji kobiety. Zachwycająca powieść.

——————
* Fū Rin Ka Zan (fūrinkazan) 風林火山 – „wiatr”, „las”, „ogień”, „góra” – te słowa były wypisane na sztandarach Shingena Takedy.
疾きこと風の如く、
徐かなること林の如く、
侵し掠めること火の如く、
動かざること山の如し
** Yasushi Inoue, Samurajskie chorągwie, przeł. Dorota Marczewska, Diamond Books, Bydgoszcz 2002, s. 50.
*** 戦国時代 Sengoku-jidai – okres walczących królestw.

Autor: Luiza Stachura

Reklamy

4 thoughts on “Fū Rin Ka Zan.* Recenzja „Samurajskich chorągwi” Yasushiego Inouego

  1. To bardzo miła niespodzianka! Kilka razy natknęłam się na tę powieść, ale nic nie zapowiadało aż takich ciekawych wrażeń. Po raz kolejny przekonujesz mnie, że nie wolno ufać pozorom, także w dziedzinie literatury. :)

    1. Szczerze mówiąc, kiedyś znalazłam w Internecie krytyczną opinię o tej książce i odsunęłam nieco w czasie poznanie „Samurajskich chorągwi”. Piękna powieść – mam nadzieję, że Ci się spodoba! xD

      Dziękuję i pozdrawiam serdecznie^^

  2. Całkiem niedawno poznałem twórczość tego pisarza za sprawą króciutkiego utworu „Haori”. Spodobał mi się subtelny ton snutej przez artystę opowieści, który zdradza, że autor zajmuje się również poezją. Z chęcią poznam kolejne dzieła, choćby „Samurajskie chorągwie” :)

    P.S. Przy erze sengoku wcisnął się niewielki błąd – okres ten trwał „od końca XV wieku aż po rok 1573” – w Twoim tekście pojawiła się „I” i wyszedł wiek XVI :)

    1. O, dziękuję bardzo!^^’ Poprawiłam.

      „Haori” jest rzeczywiście poetyckie, „Samurajskie…” nie brzmią aż tak dobrze w języku polskim – kwestia tłumaczenia. Ale mam nadzieję, że odkryjesz w nich cząstkę japońskiej wersji.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s